5 пунктов в договоре, из-за которых чаще всего судятся
Чаще всего судятся из-за пяти условий: размытого предмета, неясной цены, завышенной неустойки, формального форс-мажора и отсутствия оговорки о споре. Каждое из них закрывается одной-двумя точными фразами в договоре.
Большинство договорных споров начинаются не с недобросовестности, а с неточной формулировки. Стороны подписали документ, каждая поняла его по-своему, а через полгода встретились в суде. Разберу пять условий, на которых это происходит чаще всего.
1. Предмет договора
Если предмет описан размыто («поставка стройматериалов», «оказание консультационных услуг»), договор могут признать незаключённым. Тогда ни неустойку, ни обещанный объём работ взыскать не получится.
Как правильно: укажите наименование, количество, характеристики или результат работ так, чтобы посторонний человек понял, что именно должно быть передано или сделано. Для длинных перечней используйте спецификацию как приложение.
2. Цена и порядок оплаты
Типичная ошибка: цена указана, но не сказано, включён ли НДС, в какой валюте рассчитываться и когда наступает срок оплаты. Спор о том, «с НДС или без», стоит 12% суммы договора.
Как правильно: пишите «цена составляет … тенге, в том числе НДС …», привязывайте срок оплаты к конкретному событию (подписание акта, поставка) и числу дней.
3. Неустойка
Неустойку часто ставят «побольше», например 1% в день без ограничения. Суд такую неустойку почти наверняка уменьшит, а контрагент будет ссылаться на её несоразмерность в каждом споре.
Как правильно: разумная ставка (например, 0,1% в день) и верхний предел (10% от суммы обязательства). Такую неустойку суды взыскивают в полном объёме.
4. Форс-мажор
Многие копируют стандартный абзац про «пожары, наводнения и войны» и не думают о процедуре. В результате сторона, у которой действительно случился форс-мажор, не уведомила вовремя и потеряла право на освобождение от ответственности.
Как правильно: пропишите срок уведомления (например, 5 рабочих дней), какой документ подтверждает обстоятельство (сертификат Торгово-промышленной палаты РК или уполномоченного органа) и что будет, если форс-мажор длится дольше 2–3 месяцев.
5. Порядок разрешения споров
Если в договоре не сказано, где рассматривается спор, иск подаётся по общим правилам, как правило, по месту нахождения ответчика. Для компании из Астаны это может означать суд в другом регионе или другой стране.
Гражданский процессуальный кодекс РК позволяет сторонам заранее договориться о суде, а Закон РК «Об арбитраже» от 8 апреля 2016 года позволяет передать спор в арбитраж. Если в договоре установлен обязательный претензионный порядок, а истец его не соблюл, суд вернёт иск.
Как правильно: укажите конкретный суд или арбитраж, срок ответа на претензию и адреса для корреспонденции, включая электронную почту.
Проверьте свой договор за 5 минут
- Сможет ли посторонний человек понять, что именно вы покупаете или заказываете?
- Указано ли, включён ли НДС, и привязан ли срок оплаты к событию?
- Есть ли у неустойки верхний предел?
- Есть ли срок уведомления о форс-мажоре и документ, который его подтверждает?
- Назван ли конкретный суд или арбитраж?
Похожая ситуация?
Опишите её коротко. Скажу, что можно сделать и сколько это будет стоить.
Статья отражает законодательство на дату публикации и не является юридической консультацией. Перед принятием решений проверьте актуальную редакцию норм или обратитесь за консультацией.
Шарттағы ең жиі сотқа әкелетін 5 тармақ
Көбінесе бес талапқа байланысты сотқа жүгінеді: бұлыңғыр шарт мәні, түсініксіз баға, шамадан тыс тұрақсыздық айыбы, формальды форс-мажор және дау туралы ескертпенің болмауы. Олардың әрқайсысы шарттағы бір-екі нақты сөйлеммен шешіледі.
Шарттық даулардың көпшілігі арамдықтан емес, дәл емес тұжырымнан басталады. Тараптар құжатқа қол қояды, әрқайсысы оны өзінше түсінеді, ал жарты жылдан кейін сотта кездеседі. Мұндай жағдай жиі болатын бес талапты талдайын.
1. Шарттың мәні
Егер шарттың мәні бұлыңғыр сипатталса («құрылыс материалдарын жеткізу», «консультациялық қызметтер көрсету»), шарт жасалмаған деп танылуы мүмкін. Сонда тұрақсыздық айыбын да, уәде етілген жұмыс көлемін де өндіріп алу мүмкін болмайды.
Қалай дұрыс: атауын, санын, сипаттамаларын немесе жұмыс нәтижесін бөгде адам нақты не берілуі не жасалуы тиіс екенін түсінетіндей етіп көрсетіңіз. Ұзын тізімдер үшін қосымша ретінде спецификацияны пайдаланыңыз.
2. Баға және төлем тәртібі
Жиі кездесетін қате: баға көрсетілген, бірақ ҚҚС кіретіні, қай валютада есеп айырысатыны және төлем мерзімі қашан басталатыны айтылмаған. «ҚҚС-мен бе, әлде онсыз ба» деген дау шарт сомасының 12%-ын құрайды.
Қалай дұрыс: «баға … теңгені құрайды, оның ішінде ҚҚС …» деп жазыңыз, төлем мерзімін нақты оқиғаға (актіге қол қою, жеткізу) және күн санына байланыстырыңыз.
3. Тұрақсыздық айыбы
Тұрақсыздық айыбын жиі «көбірек» етіп белгілейді, мысалы, шектеусіз күніне 1%. Сот мұндай айыппұлды азайтатыны анық, ал контрагент әр дауда оның сәйкессіздігіне сілтеме жасайды.
Қалай дұрыс: ақылға қонымды мөлшерлеме (мысалы, күніне 0,1%) және жоғарғы шек (міндеттеме сомасының 10%-ы). Мұндай айыппұлды соттар толық көлемде өндіреді.
4. Форс-мажор
Көпшілік «өрт, су тасқыны және соғыс» туралы стандартты абзацты көшіріп алады да, рәсім туралы ойламайды. Нәтижесінде шын мәнінде форс-мажорға тап болған тарап уақтылы хабарламай, жауапкершіліктен босатылу құқығынан айырылады.
Қалай дұрыс: хабарлау мерзімін (мысалы, 5 жұмыс күні), мән-жайды растайтын құжатты (ҚР Сауда-өнеркәсіп палатасының немесе уәкілетті органның сертификаты) және форс-мажор 2–3 айдан ұзаққа созылса не болатынын жазыңыз.
5. Дауларды шешу тәртібі
Егер шартта дау қайда қаралатыны айтылмаса, талап жалпы ережелер бойынша, әдетте жауапкердің орналасқан жері бойынша беріледі. Астаналық компания үшін бұл басқа өңірдегі немесе басқа елдегі сот болуы мүмкін.
ҚР Азаматтық процестік кодексі тараптарға сотты алдын ала келісуге мүмкіндік береді, ал 2016 жылғы 8 сәуірдегі «Төрелік туралы» ҚР Заңы дауды төрелікке беруге мүмкіндік береді. Егер шартта міндетті талап-хат тәртібі белгіленсе, ал талапкер оны сақтамаса, сот талап арызды қайтарады.
Қалай дұрыс: нақты сотты немесе төрелікті, талап-хатқа жауап беру мерзімін және хат-хабар мекенжайларын, соның ішінде электрондық поштаны көрсетіңіз.
Шартыңызды 5 минутта тексеріңіз
- Бөгде адам сіздің нені сатып алатыныңызды немесе тапсырыс беретініңізді түсіне ме?
- ҚҚС кіретіні көрсетілген бе, төлем мерзімі оқиғаға байланыстырылған ба?
- Тұрақсыздық айыбының жоғарғы шегі бар ма?
- Форс-мажор туралы хабарлау мерзімі және оны растайтын құжат бар ма?
- Нақты сот немесе төрелік аталған ба?
Ұқсас жағдай ма?
Қысқаша сипаттап беріңіз. Не істеуге болатынын және қанша тұратынын айтамын.
Мақала жарияланған күнгі заңнаманы көрсетеді және заңгерлік кеңес болып табылмайды. Шешім қабылдар алдында нормалардың өзекті редакциясын тексеріңіз немесе кеңеске жүгініңіз.
5 contract clauses that most often end up in court
Most contract disputes come from five clauses: a vague subject matter, an unclear price, an excessive penalty, a boilerplate force majeure clause and no dispute resolution clause. Each can be fixed with one or two precise sentences.
Most contract disputes start not with bad faith but with loose wording. Both sides sign, each reads it their own way, and six months later they meet in court. Here are the five clauses where this happens most often under Kazakh law.
1. Subject matter
If the subject is vague ("supply of building materials", "consulting services"), a court may find the contract was never concluded. Then neither the penalty nor the promised volume can be enforced.
Do it right: describe the goods, quantity, specifications or result so that an outsider understands exactly what must be delivered. Put long lists into a specification annex.
2. Price and payment
A common mistake: the price is stated, but not whether VAT is included, in which currency payment is made, or when it falls due. A dispute over "with or without VAT" is worth 12% of the contract.
Do it right: write "the price is … tenge, including VAT of …" and tie the payment date to a specific event (signing the acceptance certificate, delivery) and a number of days.
3. Penalties
Penalties are often set "as high as possible", such as 1% per day with no cap. A court will almost certainly reduce it, and the other side will argue disproportion in every dispute.
Do it right: a reasonable rate (for example 0.1% per day) and a cap (10% of the obligation). Courts enforce such penalties in full.
4. Force majeure
Many copy a standard paragraph about "fires, floods and wars" and ignore the procedure. As a result, the party actually hit by force majeure fails to give timely notice and loses the right to be released from liability.
Do it right: set a notice period (for example 5 business days), the document that confirms the event (a certificate from the Chamber of Commerce and Industry of Kazakhstan or the competent authority), and what happens if force majeure lasts longer than 2–3 months.
5. Dispute resolution
If the contract says nothing about where disputes are heard, a claim is filed under the general rules, usually where the defendant is based. For an Astana company this may mean a court in another region or another country.
The Civil Procedure Code of Kazakhstan lets parties agree on the court in advance, and the Law on Arbitration of 8 April 2016 allows disputes to be referred to arbitration. If the contract requires a pre-trial claim and the claimant skipped it, the court will return the lawsuit.
Do it right: name a specific court or arbitration institution, a deadline for responding to claims, and addresses for notices, including email.
Check your contract in 5 minutes
- Would an outsider understand exactly what you are buying or ordering?
- Does it say whether VAT is included, and is payment tied to an event?
- Does the penalty have a cap?
- Is there a force majeure notice period and a confirming document?
- Is a specific court or arbitration named?
In a similar situation?
Describe it briefly. I will tell you what can be done and what it will cost.
This article reflects the law as of its publication date and is not legal advice. Before making decisions, check the current version of the rules or book a consultation.